مصرف ید در شرایط اضطراری هستهای
راهنمای سلامت همگانی
مصرف ید در شرایط
اضطراری هستهای
آنچه هر خانواده باید بداند — چه کسی، چه زمانی، چه مقدار، و چه زمانی نباید مصرف کند.
بر پایه دستورالعمل سازمان جهانی بهداشت (WHO ۲۰۱۷) و سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)
مفهوم کلیدی
قرص ید (یدور پتاسیم) دقیقاً چه میکند؟
ید یک پادزهر عمومی تشعشع نیست؛ نقش آن محدود و مشخص است.
آنچه انجام میدهد
- ✓فقط غده تیروئید را در برابر «ید رادیواکتیو» محافظت میکند و آن را با ید سالم اشباع میسازد.
آنچه انجام نمیدهد
- ✕پادزهر تشعشع نیست.
- ✕در برابر موج انفجار، تابش گاما یا سایر مواد رادیواکتیو محافظت نمیکند.
- ✕جایگزین پناهگیری یا تخلیه نیست.
چرا اهمیت دارد
چرا تیروئید؟ چرا کودکان بیشتر در خطرند؟
تیروئید برای ساخت هورمون به ید نیاز دارد و نمیتواند ید سالم را از ید رادیواکتیو تشخیص دهد.
- ۱اگر ید رادیواکتیو وارد بدن شود، در تیروئید جمع میشود و خطر سرطان تیروئید را بالا میبرد.
- ۲هرچه سن کمتر باشد، خطر بیشتر است؛ پس نوزادان، کودکان و زنان باردار در اولویتاند.
سازوکار قرص: تیروئید را با ید سالم «پُر» میکند تا جایی برای ید رادیواکتیو باقی نماند. ید اضافی طی چند روز از طریق ادرار دفع میشود.
زمانبندی
چه زمانی باید مصرف کرد؟
فقط با اعلام رسمی مقامات بهداشتی — هرگز خودسرانه و پیشاپیش مصرف نکنید.
بهتریناز کمتر از ۲۴ ساعت پیش تا ۲ ساعت پس از مواجهه.
تا ۸ ساعتتا ۸ ساعت پس از مواجهه هنوز مصرف منطقی است.
بعد از ۲۴hپس از ۲۴ ساعت ممکن است بیشتر زیان برساند تا فایده.
اثر دوزاثر هر دوز حدوداً ۲۴ ساعت طول میکشد.
دوز دقیق
مقدار مصرف بر اساس سن
قرص یدور پتاسیم (KI) — معمولاً فقط یک دوز کافی است.
| گروه سنی | مقدار KI | ید خالص |
|---|---|---|
| نوزاد (تولد تا ۱ ماه) | ۱۶ میلیگرم | ۱۲٫۵ میلیگرم |
| شیرخوار (۱ ماه تا ۳ سال) | ۳۲ میلیگرم | ۲۵ میلیگرم |
| کودک (۳ تا ۱۲ سال) | ۶۵ میلیگرم | ۵۰ میلیگرم |
| نوجوان و بزرگسال (بالای ۱۲ سال) | ۱۳۰ میلیگرم | ۱۰۰ میلیگرم |
• نوجوان بالای ۱۲ سال با وزن ۶۸ کیلوگرم یا بیشتر: دوز کامل بزرگسال (۱۳۰ میلیگرم).
• زنان باردار و شیرده: ۱۳۰ میلیگرم، فقط یک دوز.
• بیشتر از دوز توصیهشده فایده ندارد و خطر عوارض را بالا میبرد.
• زنان باردار و شیرده: ۱۳۰ میلیگرم، فقط یک دوز.
• بیشتر از دوز توصیهشده فایده ندارد و خطر عوارض را بالا میبرد.
تکرار و مدت
چند بار و چه مدت؟
- ۱معمولاً یک دوز کافی است.
- ↻تکرار دوز فقط در صورت مواجهه طولانی یا تکرارشونده و با دستور مقامات.
این گروهها نباید دوز تکراری بگیرند
نوزادان • زنان باردار و شیرده • افراد بالای ۶۰ سال
نوزادی که ید گرفته باید از نظر کمکاری تیروئید کنترل شود (آزمایش TSH).
اولویتبندی
چه کسانی در اولویتاند؟
اگر قرص ید محدود باشد، این گروهها باید نخست دریافت کنند:
کودکان و نوجوانان
حساسترین گروه به ید رادیواکتیوزنان باردار و شیرده
محافظت از مادر و نیز جنین یا نوزادبزرگسالان جوانتر
بهویژه تا حدود ۴۰ سالگیایمنی
هشدارهای مهم
- !نمک یددار جایگزین قرص ید نیست. خوردن نمک زیاد خطرناک است و محافظت نمیکند.
- !بیشتر = بهتر نیست. دوز اضافی فقط عوارض ایجاد میکند.
- !بدون اعلام رسمی مصرف نکنید.
عوارض احتمالی دوز بالا
اختلال عملکرد تیروئید • واکنش آلرژیک • ناراحتی گوارشی
چه کسانی محتاط باشند
بزرگسالان بالای ۴۰ سال معمولاً به ید نیاز ندارند. افراد با حساسیت به ید یا بیماری خاص تیروئید پیش از مصرف با پزشک مشورت کنند.
مهمتر از همه
این اقدامات واقعاً جان نجات میدهند
- ✓پناهگیری در ساختمان محکم؛ بستن درها و پنجرهها.
- ✓دور ماندن از غبار رادیواکتیو.
- ✓درآوردن لباس آلوده، کنار گذاشتن آن و شستوشوی بدن.
- ✓پیروی از دستور رسمی برای تخلیه یا ماندن.
- ✓استفادهنکردن از آب و غذای آلوده.
ید فقط مکمل این اقدامات است، نه جایگزین آنها.