وقتی انسان‌های واقعی به ربات تبدیل می‌شوند
بیانیه انجمن پزشکان میهن‌دوست ایران درباره پوشش خبری رسانه‌های عمومی آلمانی‌زبان از ایران
انجمن پزشکان میهن‌دوست ایران به شدت به بازنمایی گمراه‌کننده جنبش اعتراضی ایران و حامیان شاهزاده رضا پهلوی در ویدیویی که ZDFheute در ۹ ژوئیه ۲۰۲۶ منتشر کرد، اعتراض می‌کند.
مشکل این ویدیو تنها خلاصه‌سازی شدید نیست. با گزینش، ترتیب و وزن‌دهی زبانی اطلاعات، برداشتی ایجاد می‌شود که تا حدی با یافته‌های گزارش مفصل مکتوب ZDF در تضاد است.
در گزارش مکتوب صراحتاً آمده است که جنبش هوادار پهلوی در فضای مجازی عمدتاً از انسان‌های واقعی تشکیل شده است. افزون بر آن، کانال‌های خودکار و یک «منطقه خاکستری» از حساب‌های واقعی وجود دارد که فعالیت‌های خود را هماهنگ می‌کنند. در عین حال، این گزارش تأکید می‌کند که نشانه‌های فعالیت واقعی ربات‌ها در نظرات هوادار حکومت به مراتب روشن‌تر است؛ از جمله بیش از ۱۹۰ نظر یکسان در عرض یک دقیقه، درخواست مجازات سخت معترضان و فراخوان‌های هماهنگ به خشونت علیه یهودیان مستند شده است. (ZDFheute)
اما در ویدیو این تمایز تعیین‌کننده به درستی منتقل نمی‌شود. این گفته که جنبش عمدتاً از انسان‌های واقعی تشکیل شده، به کلی حذف شده است. به جای آن، نخست «شبکه‌های ربات» معرفی می‌شوند و بلافاصله گفته می‌شود که نظرات یافت‌شده «عمدتاً» پیام‌هایی در حمایت از شاهزاده رضا پهلوی بوده‌اند. شبکه‌های روشن‌تر هوادار حکومت و فراخوان‌های اسلام‌گرایانه به خشونت تنها به عنوان یافته‌ای جانبی ذکر می‌شوند.
به این ترتیب، وزن‌دهی گزارش مکتوب عملاً وارونه می‌شود.
از پژوهشی که میان انسان‌های عمدتاً واقعی، کاربران تا حدی هماهنگ و برخی ساختارهای خودکار تمایز می‌گذارد، در یک ویدیوی کوتاه این پیام القایی ساخته می‌شود که حمایت آشکار از شاهزاده رضا پهلوی عمدتاً توسط ربات‌ها تولید می‌شود.
اما کنش سیاسی هماهنگ به خودی خود ساختگی یا فریبکارانه نیست. انسان‌هایی که پس از یک کشتار خواسته‌های یکسانی مطرح می‌کنند، از هشتگ‌های یکسان استفاده می‌کنند یا با هم به تحریریه‌ها مراجعه می‌کنند، به این دلیل ربات نیستند. جنبش‌های سیاسی همواره خود را سازمان داده‌اند، شعارهای مشترک به کار برده‌اند و پیام‌هایشان را تکثیر کرده‌اند. روزنامه‌نگاری مسئولانه باید به روشنی میان فعالان واقعی، کارزارهای هماهنگ، حساب‌های خودکار و هویت‌های جعلی تمایز بگذارد.
مردم واقعاً در خیابان‌ها هستند
در حالی که حامیان شاهزاده رضا پهلوی با چنین گزارش‌هایی به طور کلی در مظان ربات بودن قرار می‌گیرند، واقعیت آشکار خیابان‌ها اغلب کم‌اهمیت جلوه داده می‌شود یا به درستی تحلیل نمی‌شود.
از ژانویه ۲۰۲۶، ایرانیان در شهرهای بسیاری در اروپا، آمریکای شمالی و دیگر نقاط جهان بارها علیه جمهوری اسلامی تظاهرات کرده‌اند. تنها در ۱۴ فوریه، بر پایه آمار رسمی پلیس مونیخ، حدود ۲۵۰ هزار نفر در میدان ترزین‌ویزه گرد آمدند. شرکت‌کنندگان از سراسر اروپا آمده بودند. در این گردهمایی تصاویر بی‌شماری از شاهزاده رضا پهلوی دیده می‌شد و جمعیت بارها نام او را فریاد می‌زد. (پلیس بایرن)
تظاهرات دیگری با حمایت آشکار از شاهزاده رضا پهلوی از جمله در برلین، دوسلدورف، پاریس، استکهلم، آمستردام، تورنتو و لس‌آنجلس برگزار شد. (tagesschau.de)
درباره شکل حکومت آینده ایران می‌توان نظرهای متفاوتی داشت. می‌توان شاهزاده رضا پهلوی را نقادانه بررسی کرد. اما نمی‌توان وانمود کرد که این جنبش اجتماعی و سیاسی عمدتاً در بخش نظرات وجود دارد یا به طور مصنوعی توسط ربات‌ها ساخته می‌شود.
صدها هزار انسان در خیابان‌ها ربات نیستند.
کشتار نباید به صدای پس‌زمینه تبدیل شود
این تحریف با توجه به جنایاتی که پیش از کارزارهای دیجیتال رخ داد، به ویژه سنگین است.
عفو بین‌الملل ژانویه ۲۰۲۶ را مرگبارترین دوره سرکوب در ایران در دهه‌های اخیر می‌خواند و گزارش می‌دهد که به ویژه در ۸ و ۹ ژانویه هزاران نفر کشته شدند. دیده‌بان حقوق بشر کشتارهای گسترده در سراسر کشور، شلیک به سر و بالاتنه معترضان و دست‌کم ۴۰۰ جسد قابل مشاهده را تنها در یک محل بررسی‌شده مستند کرده است. (عفو بین‌الملل)
خود گزارش ZDF از ده‌ها هزار کشته تخمینی سخن می‌گوید. به دلیل قطع کامل اینترنت، سرکوب اطلاعات و ارعاب خانواده‌ها، شمار نهایی قربانیان هنوز به طور مستقل قابل تأیید نیست. (ZDFheute)
با این پیش‌زمینه، پرسشی بنیادین مطرح می‌شود:
چرا انرژی صرف این می‌شود که حامیان واقعی جنبش آزادی‌خواهی ایران در مظان ربات بودن قرار گیرند، در حالی که ابعاد یکی از سنگین‌ترین کشتارهای تاریخ معاصر ایران و بسیج آشکار و چندماهه مردم ایران و ایرانیان برون‌مرزی حتی نزدیک به همان میزان توجه رسانه‌ای را دریافت نمی‌کند؟
نادرست است اگر ادعا کنیم ARD، ZDF یا دیگر رسانه‌های عمومی اصلاً درباره تظاهرات یا کشتارها گزارش نداده‌اند. آنها گزارش داده‌اند. انتقاد ما متوجه وزن‌دهی، چارچوب‌بندی تکرارشونده و معیارهای نابرابر در ارائه شواهد است.
حمایت از شاهزاده رضا پهلوی به طور مرتب با واژه‌هایی چون «پسر شاه»، «بحث‌برانگیز»، «چهره تبعیدی»، «پشتوانه نامشخص» یا «اپوزیسیون پراکنده» کم‌اهمیت جلوه داده می‌شود. حتی وقتی معترضان در داخل ایران نام او را فریاد می‌زنند، به دنبال توضیح‌های دیگری می‌گردند که چرا این امر لزوماً به معنای حمایت واقعی نیست. (ZDFheute)
در همان حال، گفته‌هایی که این حمایت را کم‌رنگ جلوه می‌دهند، اغلب بدون همان معیار سخت‌گیرانه پذیرفته می‌شوند.
نه یک مورد استثنایی
بنابراین ویدیوی کنونی ZDF مورد جداگانه‌ای نیست، بلکه در الگویی تکرارشونده می‌گنجد:
حمایت از شاهزاده رضا پهلوی زیر سؤال برده می‌شود، روان‌شناختی تفسیر می‌شود یا محصول تبعید معرفی می‌شود. هوادارانش با شبکه‌های ربات و تقویت مصنوعی پیوند داده می‌شوند. از تظاهرات بزرگ یاد می‌شود، اما اهمیت سیاسی آنها اغلب کم‌رنگ می‌شود. جنایات حکومت گزارش می‌شود، اما همیشه دیده‌شدن و پیامدی متناسب با ابعادشان نمی‌یابد.
ما ادعا نمی‌کنیم که از توافق‌های درونی یا دستورهای پنهانی در تحریریه‌ها آگاهیم. انگیزه سیاسی هر روزنامه‌نگار را تنها خود او می‌تواند توضیح دهد.
اما اثر عمومی این تصمیم‌های تحریریه‌ای تکرارشونده روشن است: اعتبار و دیده‌شدن جریانی مهم از اپوزیسیون ایران به طور نظام‌مند تضعیف می‌شود، در حالی که جنایات واقعی جمهوری اسلامی و بسیج واقعی علیه حکومت به حاشیه رانده می‌شوند.
خواسته‌های ما
انجمن پزشکان میهن‌دوست ایران خواستار موارد زیر است:
- اصلاح یا تکمیل علنی ویدیوی ZDF، با تصریح اینکه بر پایه گزارش خود ZDF، جنبش هوادار پهلوی که بررسی شده عمدتاً از انسان‌های واقعی تشکیل شده است؛
- شفاف‌سازی کامل روش‌شناسی، به ویژه معیارهایی که بر پایه آنها کاربران واقعی، فعالان هماهنگ، حساب‌های خودکار و حساب‌های جعلی از هم تفکیک شده‌اند؛
- تمایز روشن میان بسیج سیاسی مشروع انسان‌های واقعی و شبکه‌های رباتی که به صورت فنی اداره می‌شوند؛
- پوشش خبری متوازن و متناسب از کشتارهای ژانویه ۲۰۲۶، اعتراضات جهانی و اهمیت سیاسی واقعی شاهزاده رضا پهلوی؛
- بهره‌گیری از صداها و کارشناسان گوناگون ایرانی، به جای آنکه تفسیر حمایت از شاهزاده رضا پهلوی عمدتاً به مخالفان سیاسی او سپرده شود.
رسانه‌های عمومی حق و وظیفه دارند هر شخصیت سیاسی را نقادانه بررسی کنند. اما حق ندارند با برش‌های گزینشی و پیوندهای القایی، انسان‌های واقعی را به ابزار دستکاری دیجیتال تبدیل کنند.
کسی که صدها هزار معترض را می‌بیند و باز عمدتاً از ربات‌ها سخن می‌گوید، دیگر تنها واقعیت را تحلیل نمی‌کند، بلکه آن را جابه‌جا می‌کند.
انجمن پزشکان میهن‌دوست ایران